Rupa-rupaBahasa
Pepindhan
Ungkapan perumpamaan Jawa yang menggunakan kata kaya — seperti kaya jangkrik kèjèr dan kaya mimi lan mintuna.
Konteks
Pepindhan adalah pengandaian: membandingkan sesuatu dengan hal lain lewat kata kaya, lir, atau pindha. Ia kerabat dekat sanepa — bedanya, pepindhan menyebut pembandingnya secara terbuka. Pembandingnya hampir selalu diambil dari alam dan kehidupan sehari-hari, sehingga maknanya langsung terasa.
| Pepindhan | Makna | Catatan |
|---|---|---|
| kaya alas kobong (abang kumpul padha abang) | sangat merah | |
| kaya bèthèt sayuta (ijo kumpul padha ijo) | hijau muda menyegarkan | |
| kaya gagak reraton (ireng kumpul padha ireng) | sangat hitam | |
| kaya podhang reraton (kuning kumpul padha kuning) | sangat kuning | |
| kaya macan manak | sangat galak | |
| kaya macan luwé | berjalan menyayat — seperti harimau lapar | |
| kaya bumi karo langit | berbeda sangat jauh | |
| kaya mimi lan mintuna | rukun seperti udang dan terapungnya | |
| kaya gabah diinteri | gelisah tak tentu arah | |
| kaya angin | sangat cepat | |
| kaya dhemit | sangat penyengit | |
| turut usuk (utangé) | berkepanjangan — seperti usuk berjajar menopang atap | |
| nyundhul empyak (utangé) | menggunung sampai kasau | |
| kaya rina | terang seperti siang | |
| ngringin sungsang | tinggi menjulang seperti beringin | |
| kaya othak-othak méga | menjulang seperti menara awan | |
| kaya laler | berjalan cepat dengan langkah kecil | |
| kaya merak kasimpir | menari elok seperti merak | |
| kaya mucang kanginan | menari seperti tertiup angin | |
| mblarak sempal | bibir tebal seperti bilah bambu terbelah | |
| awangun kadhal meteng | berbentuk aneh seperti buaya mengandung | |
| awangun glathik mungup | seperti burung glathik terbang — puncaknya dua | bentuk atap |
| kaya dewi Ratih | cantik elok | |
| kaya Bathara Kamajaya | tampan | |
| mundur mungkur gangsir | mundur tak tentu arah seperti cecak | |
| mbanyu mili | berlimpah mengalir seperti air | |
| kaya geni lan urupe | tekad menyala seperti api dengan baranya |
Catatan penyusunan: contoh disarikan dari rujukan di bawah; penafsiran ringkas pada kolom makna adalah parafrasa editorial yang menunggu pemeriksaan.
Berkaitan dengan
Bagian dari
Sumber
- Pepindhan (Wikipédia Jawa)Lihat sumber ↗Artikel Pepindhan pada Wikipédia Jawa: definisi dan contoh-contoh ungkapan perumpamaan (pengandaian) bahasa Jawa.